Quay lại những năm tháng ở Hà Nội sau khi Sài Gòn giải phóng , ai cũng có rất nhiều chuyện kể lượm lặt về Sài Gòn , qua nhiều nguồn tin khác nhau , mà trong mắt người Hà Nội lúc đó là một thế giới mới đầy tò mò . Ai cũng rất háo hức tìm đọc loạt phóng sự " Dưới bóng tòa đại sứ Mỹ " của nhà báo quân đội Bùi Tín đăng trên Quân Đội nhân dân với lối viết ngồn ngộn thông tin , đọc rất lôi cuốn . Phóng sự đi sâu vào mô tả những đường dây phía sau của giới tài phiệt Sài Gòn và Chợ Lớn với những hợp đồng khủng chi phối cả Đông Nam Á ...Dân Hà Nội đi đâu cũng bàn tán về phóng sự này ...Tôi lập kế hoạch vào Sài gòn một chuyến xem thực hư ra sao . Vào khoảng tháng 8 hay 9 gì đó năm 1975 , tôi được tháp tùng bố tôi theo đoàn của các Giáo sư đầu ngành Bộ Giáo Dục vào khảo sát các trường Đại Học Sài Gòn . Các Giáo sư khả kính được bố trí đi trên chiếc xe Ba Đình cũ nát ( mà 2 ngày sau khi qua Quảng Ngãi ,ngồi trong xe các giáo sư phải mặc áo mưa trùm đầu kín và ở Bình Định , tôi đã phải chầy chật cùng anh lái xe sửa suốt đêm ...Tới Phú Yên , anh lái xe và cả đoàn bừng tỉnh và ngồi lặng suốt 15' không ai có thể nhúc nhích khi xe thắng kịp cuối cầu chỉ cách 5m là xuống sông ... ) Nhưng thôi , đó là chuyện nhỏ . Cái mà tôi cảm nhận thú vị ngay khi xe qua khỏi Vĩnh Linh sang Cam Lộ , Quảng Trị là ...đường quá êm ái , anh lái xe nói chạy rất thích , trái ngược những dằn xóc kinh khủng ở Hà Tĩnh , Quảng Bình .Tội mấy bác Giáo sư già quá . Tuy vậy ai cũng vui và phấn khích . Xe đi qua những thị trấn sáng rực ánh đèn neon trong những tiệm buôn bên đường . Xe đò Sài Gòn sặc sỡ , lắp máy Mỹ nghe như phản lực ,phóng như gió trên đường , họ ngoái nhìn " ông già Ba Đình " cũ nát sập xệ của chúng tôi vẻ rất ngạc nhiên xen lẫn ái ngại .
Xe qua xa lộ Hà Nội rộng mênh mông ( so với ngoài Bắc ) , rồi qua cầu Sài Gòn , tôi sững nhìn về trung tâm Sài Gòn với mái nhà cao tầng nhấp nhô , một cảnh chưa bao giờ thấy ở Hà Nội lúc đó . Các vị giáo sư nhoài ra cửa sổ , thú vị ngắm phố Sài Gòn đông đúc , xe Honda tràn ngập đường phố, hàng hóa bày bán đầy ắp trong các tiệm ...
Những cảnh này lúc đó rất lạ lẫm với dân Bắc ...
Hàng hóa chất đầy trong các tiệm trên đường Lê Lợi , quận Nhất ...
Tôi đọc được trong ánh mắt các vị Giáo sư hàng đầu miền Bắc sự thú vị , phấn khích lẫn tâm trạng buồn buồn vì chứng kiến sự trái ngược , tuy theo logic vấn đề thì các vị đều hiểu đó là lịch sử để lại , chả ai than thân trách phận gì , trước mắt đất nước đã hòa bình , thống nhất rồi , sẽ xây dựng nhanh chóng thôi ,đó là mấu chốt vấn đề ...
Ba tôi , sau chuyến đi, về lại Hà Nội , tôi thấy cụ trầm ngâm hẳn ( một phần vì người bạn học , ông T.C.T , chính khách hàng đầu Sài gòn , bế tắc đã tự sát vào ngày 30/4 ?! ) .
Những ngày sau đó , tôi đã lang thang khắp Sài Gòn tìm hiểu mọi khía cạnh đời sống , xã hội , văn hóa , con người của một vùng đất vốn là hòn ngọc Viễn Đông ( mà 20-30 năm trước là thiên đường so với Bangkok , Kuala Lampor , Seoul ...).Tôi , với một xe Honda 67 , sục vào tất cả hang cùng ngõ hẻm từ Gò Vấp , Tân Bình sang Bình Triệu ...cùng cô bạn Sài Gòn, sinh viên Văn Khoa rất dịu dàng và ngưỡng mộ " giai Hà Nội " ,dẫn đường .. Tôi hiểu thêm rất nhiều vấn đề về quản lý xã hội và con người mà tới 38 năm sau tự gậm nhấm trong lòng vẫn chưa trả lời thỏa đáng được ...
Chỉ biết tới giờ , tôi tiếc nuối vô cùng , nếu như lúc đó ta có chính sách mềm mỏng và thông minh hơn nhỉ !!!!!!
